YEKA İLE UCUZ ENERJİ, YERLİ SANAYİ, ESKİ İSTİHDAM

Yenilenebilir enerji kaynaklarının payını artırmada ‘sıçrama tahtası’ olan YEKA kapsamında ilk ihale gerçekleştirildi. Karapınar YEKA-1 GES ihalesinde oluşan fiyat, yenilenebilir enerjinin ‘ucuz’ olduğunu da bir kez daha kanıtladı. Devletin ilk adımını attığı YEKA ile hem yenilenebilir enerjide kapasite hızla artacak, şartname gereği yerli enerji sanayisi oluşacak ve yeni istihdam alanı yaratılacak. Enerji sektörünün uzun süredir beklediği ve Türkiye açısından yeni bir dönemin başlangıcı olan YEKA kapsamındaki ilk ihaleyi, Koreli Hanwha Enerji-Kanyon Enerji Ortak Girişim Grubu kazandı. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nda yapılan Karapınar Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi’nde bulunan ve bin megavat kapasite tahsisli Karapınar YEKA-1 GES açık eksiltme ihalesine, 4 konsorsiyum katıldı. Limak- CMEC- Hareon Solar Ortak Girişim Grubu, Kalyoncu- Hanwha Grubu, Çalık Enerji -Solargiga Ortak Girişim Grubu ve AKC Güneş Ortak Girişim Grubu’nun katıldığı ihale turlarla gerçekleştirildi. 18’inci turda ihaleyi 6,99 dolar cent/kwh ile en düşük teklifi veren Kalyoncu- Hanwha Grubu kazandı. Bu ihale, Türkiye’nin yenilenebilir enerji kapasitesini artırması ve yerli enerji sanayisini geliştirmesi açısından bir ilk olma özelliği taşıyor. Çünkü,ihaleyi grup, 21 ayda sahada kullanılacak fotovoltaik modüller üretmek zorunda. YEKA şartnamesine göre, ihaleyi kim kazanırsa kazansın söz konusu üretim fabrikasını kurmak zorunda. İhale şartları arasında 10 yıl boyunca da Ar-Ge yapmak şartı da bulunuyor. İhale şartnamesinde, ilk 500 megavatta yüzde 60 yerlilik oranı olması öngörülüyor. İkinci 500 megavattaki yerlilik oranının da yüzde 70 olması hedefi yer alıyor. İhalesi yapılan proje, yaklaşık 1.3 milyar dolarlık yatırımı içeriyor. Güneş enerjisi santralinden 600 bin konutun ihtiyacını karşılayabilecek yaklaşık 1.7 milyar kilovatsaat elektrik üretilmesi bekleniyor. Santral, 36 ay içinde elektrik üretimine başlayacak. YEKA, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından 10 Ekim 2016 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan “Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları Yö- netmeliği”nde tanımlanıyor. Buna göre, yönetmelik çerçevesinde kamu ve hazine taşınmazları ile özel mülkiyete konu taşınmazlarda büyük ölçekli yenilenebilir enerji kaynak alanları (YEKA) oluşturularak, yenilenebilir enerji kaynaklarının etkin ve verimli kullanılması sağlanacak. Kamuya ait büyük arazilerin, enerji santralleri ile değerlendirilmek üzere tahsisi sağlanacak. Yönetmeliğe göre, bu alanlar Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü tarafından veya YEKA amaçlı bağlantı kapasite tahsisi olarak iki şekilde geliştirilebilecek. Bu yaklaşım enerji sektöründe yenilenebilir enerji kapasitesinin hızla artmasına yol açacak. Zira Türkiye’nin 2014 sonunda yayınlanan Ulusal Yenilenebilir Enerji Eylem Planı’na göre 2023’de güneş enerjisinde kurulu gücün 5 bin megavata (5 GW), rüzgar enerjisi kurulu gücünün ise 20 bin megavata (20 GW) ulaşması hedefleniyor. YEKA iki önemli stratejinden biri Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanı (YEKA), “Endüstri Bölgeleri” ile birlikte yenilenebilir enerji politikaları alanındaki en önemli iki stratejiden biri olarak gösteriliyor. Bakanlık, bugüne kadar Filyos, Karasu, Karapınar, Karaman ve Niğde’de konuyla ilgili çalışmalar yaptı. Bu bölgelerden Karapınar, Karaman ve Niğde, güneş enerjisi santralları için düşünülüyordu, nitekim ilk güneş projesi de Karapınar’da hayata geçiriliyor. Aslında YEKA ile ilgili çalışmaların temeli 2013 yılına dayanıyor. Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğü ve Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen çalışmaların ardından YEKA Yönetmeliği 27 Kasım 2013 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandı, 9 Ekim 2016 tarihinde yürürlüğe giren yönetmelik hemen ardından da Karapınar Yarışma ilanı 20 Ekim 2016 tarihi itibarıyla yayımlandı.

LİSANS SÜRESİ 30 YIL

Kamunun YEKA ile ilgili düzenlemeleri devam ediyor. Nitekim EPDK’nın hazırladığı “Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği’nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik’te de YEKA ile ilgili değişiklikler yapıldı. 24 Şubat 2017 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren yönetmelikte EPDK, YEKA için yapılan önlisans başvurularının değerlendirilmesinde başvuru sahibinden ihtiyaç duyduğu her türlü ek bilgi ve belgeyi ayrıca isteme maddesi getirildi. Kurum, başvuru sahibini doğrudan görüşmeye çağırabilecek ve başvuruların değerlendirmesini üç ay içinde tamamlayacak. YEKA için verilen önlisanslar süresi uzatılmadığı takdirde, önlisans sahibi tüzel kişinin talebi, iflası- nın kesinleşmesi ya da üretim lisansı alınması halinde kendiliğinden sona erecek. YEKA için önlisans alanların, süresi içinde üretim lisansı başvurusu yapmaması halinde söz konusu şirket Yenilenebilir Enerji Genel Müdürlüğüne bildirilecek. Yönetmelikte “Lisans, faaliyetin niteliği dikkate alınarak en az 10, en çok 49 yıl için verilir. Ancak Kanunun geçici 12’nci maddesi kapsamında verilen üretim lisansı- nın süresi, ilgili mevcut sözleşmenin süresi ile sınırlıdır. YEKA için verilen üretim lisansının süresi 30 yıldır” değişikliği de yapıldı. Yeni dönem işbirliklerini de artıracak. YEKA ihalelerine hazırlanmak için enerji şirketlerinin ortaklıkları da gündeme gelecek. Bu konuda ilk adımı GE, Borusan, Fina ve Özgül Holding attı. Yerli şirketlerin yanı sıra yabancı yatırımcıların da bu ihalelerde etkin rol oynadığını göreceğiz… kün hale getirildi. Bu alanlar YEGM tarafından geliştirilerek veya YEKA amaçlı bağlantı kapasite tahsisi olarak iki şekilde geliştirilebilecek. İlk yöntemde YEGM, elindeki haritaları, ışıma miktarı ve sürelerine ilişkin teknik değerlendirmeleri uzmanları vasıtasıyla değerlendirecek ve gerekli izin/onay prosedürü sonrasında netleştirilen saha için uygulama yapılabilecek. İkinci yöntem olan bağlantı kapasite tahsisi yönteminde ise bağlantı ihalesi sonrasında daha hızlı bir yatırım süreci öngörülüyor. Bu yöntemde izinler, yatırım yapan firma tarafından alınacak ancak bu izin sürecinde “iyi niyet çerçevesinde” bir uygulama gerçekleştirilecek. Dünyaca ünlü danışmanlık şirketi PwC’nin konu ile ilgili hazırladığı çalışmada YEKA’ların dünyada bu alandaki süreç açısından en başarılı uygulamalar arasında olduğu belirtiliyor. Söz konusu çalışmada, GES’ler, kapladıkları yere göre ürettikleri enerji miktarı az olan, tamamen güneş gören zamanlara bağımlı santraller olarak ifade ediliyor. YEKA’nın piyasa etkileri ne olabilir? Çalışmada yeni sistemin piyasaya etkisi de şöyle de- ğerlendiriliyor: Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) Şeffaflık Platformu verilerine göre 20 Ekim 2016 günü için saat 14’teki Gün Öncesi Piyasası (GÖP) eşleşme miktarı 4.237,90 MWh oldu. Fiyat-miktar ikilisinde fiyat, 150 TL olarak gerçekleşti. Aynı saatin arz eğrisi kullanılarak incelendiğinde yaklaşık 1.000 MWh gerideki fiyatın 103 TL civarında olduğu görülebilir. Bu küçük örnekte piyasadaki eşleşme fiyatı oluşumlarında toplam yüke göre çok daha küçük kapasitelerin etkisinin büyük olabildiği gösteriliyor. Bu perspektiften ele alındığında YEKA, arz güvenliği probleminin olmadığı, şebekede yenilenebilir enerji kapasitesinin devreye almada öncelikli olduğu bir piyasa mekanizmasında fiyat hesabına konu kapasitenin hareket alanını daraltabilecek ve piyasa fiyatlarını düşürücü bir etki oluşabilecektir.

Elektrik piyasası paydaşları açısından YEKA’nın anlamı nedir?

YEKA, milli kapasiteye büyük ölçekte güneş kapasitenin eklenmesi anlamına geliyor. Yenilenebilir enerji kapasitesinin toplam kapasitedeki payı hızla artacak. Gün içi saatlerde gelecek üretim, tüketimin tepe noktasına azaltıcı yönde etki edecek. Dengeleme ve uzlaştırma sisteminde eşleşmemiş kapasitenin azalmasına neden olacak bu üretim, spot piyasa fiyatlarını azaltıcı bir etki sergileyebilir. Bu durum, konvansiyonel kaynak kullanan enerji santralleri için olumsuz bir etki doğurabilir. Diğer taraftan YEKDEM sistemi, yeni düzenleme ile dengeleme dinamiklerine doğrudan muhataptır ve piyasa takas fiyatı ile sistem marijinal fiyatı arasındaki makas kadar dengesizlik tazminatını karşılamaktadır. Piyasa dinamiklerini de- ğiştirecek ve üstelik mevsimsel koşullara çok bağlı bu tip bir üretim, YEKDEM faydacılarının dengeleme zararlarını artırabilir. Sistem maliyetlerinin azalması, son kullanıcı fiyatlarını aşağı çekebilir.

ŞİRKETLER YEKA İÇİN BİRLEŞİYOR

YEKA’nın getireceği potansiyeli gören enerji sektörünün oyuncuları da yeni ihalelere birlikte girmek için çalışmalarını hızlandırdı. Son olarak General Electric, Borusan EnBW Enerji, Fina Enerji ve Özgül Holding YEKA için bir anlaşma imzaladı. Söz konusu şirketler, Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki en büyük rüzgar projesi YEKA kapsamında ortak rüzgar santrali kurulumu, işletimi ve finansmanı konusunda işbirliği yapmak için mutabakat anlaşması imzaladı. Şirketler, rüzgar YEKA projesi için rüzgar enerjisi sahalarının sağlanması ve işletilmesi, ekipman, servis hizmeti, yerli üretim, finansman ve ar-ge konularında ortak çalışma gerçekleştirecek. İmza töreninde konuşan GE Türkiye Rüzgar Enerjisi Genel Müdürü Ruhan Temeltaş, “Türkiye’nin enerji portföyünü çeşitlendirecek olan YEKA Projesi, Türkiye’nin yenilenebilir enerji alanındaki hedeflerine ulaşması açısından çok önemli. Rüzgar enerjisi alanındaki bilgi ve deneyimimizi ülkemizin kalkınması ve hedeflerine ulaşması için kullanmaya tüm ekiplerimiz ile hazırız. Değerli iş ortaklarımız ile gerçekleştirdiğimiz bu anlaşma ile ülkemizin enerji hedeflerini destekliyoruz” dedi. Borusan EnBW Enerji Yönetim Kurulu Başkanı Agah Uğur da “YEKA’nın sektörel işbirlikleri yoluyla büyük kapasiteli projeler için önemli bir gelişim platformu olacağını düşünüyoruz. Stratejik olarak şirketimizin yenilenebilir enerji alanındaki deneyim ve bilgi birikimini, iş ortaklarımızın yetkinlikleri ile birleştirerek bu alanda bir sinerji yaratacağımıza inanıyoruz” değerlendirmesinde bulundu. Fina Enerji Holding Başkanı Murat Özyeğin’in açıklamaları ise şöyle: Ülkemizin yerli enerji politikalarının en önemli ayaklarından biri olan YEKA sürecine önemli katkıda bulunacağına inancımız tam. Verimli rüzgar enerjisi sahalarının kısa sürede hayata geçirilmesine olanak sağlayacak olan YEKA projesi, bizim de yenilenebilir enerji alanında koymuş olduğumuz hedeflerimize ulaşabilmemiz için benzersiz bir fırsat sunacaktır.”

Login

Welcome! Login in to your account

Remember me Lost your password?

Lost Password